Lia van Opheusden

Nieuwsbrief

Leren in de natuur

De natuur is een belangrijke inspiratiebron en metafoor voor mensen, teams en organisaties om van te leren. Door onze ligging in een van de mooiste natuurgebieden van Nederland is het mogelijk om u deze manier van leren aan te bieden als programma onderdeel van workshops en trainingen. Teamwandelen of Wandelend coachen zijn aanraders !
Zie verder

Verblijf in het Ladakhi dorpje Stakna

Ik reisde de laatste drie jaren in de zomerperiode door de indiaase Himalaya regio Ladakh, deed er in 2010 onderzoek onderzoek naar de cultuur en leefomstandigheden van Ladakhi in kleine kloosterdorpen en van de Tibetanen in de vluchtelingen-kampen. Met als doel om met een groep van lokale mensen te komen tot ideeën voor hulpprojecten die in Nederland opgepakt zouden kunnen worden door een kleinschalige ontwikkelingsorganisatie. Ook startte ik samen met een lokale ladakhi familie een kleinschalig toeristisch project op.

DE LADAKHI FAMILIES EN DORPSGEMEENSCHAPPEN

Ladakh en haar bewoners

Ladakh is een prachtige en hooggelegen Himalaya vallei in Noord-India en grenst aan de regio Kashmir van India, aan Pakistan en aan Tibet/China. Het laagste punt is de hoofdstad Leh op 3360 m. hoogte. Met passen van boven de 5000 meter en omliggende bergen van ruim 7000 meter hoogte is het een van de hoogst gelegen gebieden van de wereld, met een extreem droog klimaat, geologisch gezien een steenwoestijn. Door de langgerekte vallei stroomt de rivier de Indus, die gevoed wordt door allerlei zijrivieren, afkomstig van de sneeuw en gletschers van de omringende himalaya-toppen. Aan de Indus en langs de zijriviertjes liggen allerlei kleine, agrarische dorpjes waar de ladakhi wonen.

De Ladakhi leven in grote families en in dorpsgemeenschappen die van oorsprong agrarisch en zelfvoorzienend zijn. In die gemeenschappen zorgen familieleden voor elkaar, families zorgen onderling ook weer voor elkaar, bij de oogst, het bouwen van een huis; bij geboortes, huwelijken en sterfgevallen De Ladakhi kennen bijzondere samenlevingscultuur die wortelt in het boeddhisme. Ladakh is een boeddhistische regio, oorspronkelijk verbonden met Tibet, met veel authentieke eeuwenoude boeddhistische kloosters die nog volledig intact zijn en die een bloeiende kloostergemeenschap kennen.

De kloosters zijn imposant gebouwd op de top van heuvels en kijken wijds uit voer de wijdse Indusvallei met het Himalayagebergte binnen handbereik. Aan de voet van de kloosters liggen de kleine dorpjes. Families en dorps- gemeenschappen zijn nauw met de kloostergemeenschappen verbonden. Monniken en rinpoche’s, de abt van het klooster die meestal ook een reïncarnatie is, doen rituelen in de huizen van de bewoners bij geboortes, huwelijken, de geboorte van een kind. Elk huis heeft een huistempel om te bidden en om de monniken of de rinpoche te ontvangen voor ceremonies.

Mijn verblijf en onderzoek

Ik logeer tijdens mijn reizen al enkele jaren in Stanzin Guesthouse in Leh, bij mijn vriendin Sonam. Haar oorspronkelijke familie woont in Stakna, een klein dorpje aan de Indus gelegen aan de voet van het Stakna-klooster. Zij is na haar huwelijk hier voorgoed vertrokken, om bij de familie van haar man te gaan wonen. Samen gingen we regelmatig op bezoek bij haar familie in Stakna en zo ontstond er een relatie waardoor ik regelmatig wat langer bij deze familie kon zijn voor mijn onderzoek naar de leefomstandigheden van ladakhi die nog leven in kleine agrarische gemeenschappen.

Authentieke leefstijl Ladakhi – een korte schets

Tijdens mijn verblijf in het ouderlijk huis van de familie Dokpa zie ik hoe de familie voor een groot deel nog zelfvoorziend leeft, o.a. van groentes van het land, van kippen die eieren leggen. Ik zie hoe boter en yoghurt gemaakt werden van melk van eigen koeien, hoe de koeienvlaaien werden gedroogd voor het stoken van de kachels. Ik zie hoe veevoer wordt verbouwd op het land en gerst om tsampa mee te maken. Hoe de wc niet meer is dan een gat in de houten vloer van een ruimte op de eerste verdieping van een klein schoon gebouwtje, de onderste ruimte vult zich zo met “mest” dat weer wordt gebruikt op het land. Hoe rustig en sereen er nog op het land en in huis gewerkt wordt, hoewel het werk ook zwaar is.

Ik zie dat er driemaal warm gegeten wordt, in de ochtend soep of pap, later rijst met groenten. Vlees is zeldzaam en wordt in hele kleine porties gegeten. Ik zie dat er rust en aandacht is tijdens maaltijden en in de avonden. Ik zie hoe boosheid en agressie van kinderen speels, liefdevol en zonder harde straf wordt opgevangen en gewoon wegebt. Hoe de oude moeder naadloos opgaat in de grootfamilie, op haar oude dag nog veel meewerkt in de groententuin. Zo blijft ze fitter en wordt ze ouder vertelt ze me. Ze bidt veel met haar gebedsmolen om verdiensten te verzamelen voor na haar dood en loopt om 5 uur s’-ochtends, ook in de winter, nog de “kora” (rondgang om te bidden) om het klooster en de stoepa’s heen voordat haar werk begint.

Ik zie de strikte taakverdeling tussen mannen en vrouwen, dat vrouwen altijd aan het werk zijn, mannen net wat minder. De man des huizens waar ik verbleef doet spit- en graafwerk op het land, beheert alles financieel en organisatorisch. Huurt loonarbeiders in, houdt toezicht en werkt met hen mee als er wat gebouwd wordt, zorgt voor de aanschaf van bijv. een transportbusje. Naast deze taken maakt hij op de naaimachine de traditionele kleding, ook voor dorpsgenoten. Ook naait hij kussen voor de lage banken in huis en verkocht ze aan dorpsgenoten. Mannen gaan vaker naar het volgende dorp of de stad, bezoeken er hun vrienden, eten en drinken samen met hen, komen laat thuis. “Roaming around” was een veelgehoorde korte uitleg van dit voordeel van het leven als man in Ladakh. Ze zijn losser van huis, de vrouwen met hun kinderen zijn sterker gebonden aan huis.

De vrouw des huizens waar ik verbleef werkt in de groetentuin, kookt driemaal per dag, zorgt voor de kinderen en het huishouden, maakt yoghurt en boter en runt ook nog een klein dorpswinkeltje aan huis met eenvoudige levensmiddelen en toiletartikelen.

Vervreemding en ontwrichting

Ladakh moderniseert en verandert in een rap tempo, waarbij de authentieke leefstijl met haar bijzondere boeddhistische cultuur en zelfvoorzienend/zelfverzorgend vermogen steeds zwaarder onder druk komen te staan. Terwijl we in het westen weer op zoek zijn naar de invulling van duurzaamheid, de menselijke maat en menswaardigheid in onze manier van leven, kunnen we er in Ladakh nog veel van zien.

Maar tegelijkertijd ook de ontwrichting en het verdwijnen ervan, het waardevolle en het pijnlijke tegelijk. Modernisering/verwestering, globalisering en toerisme zijn de belangrijkste factoren die al een aantal decennia in een hoog tempo zorgen voor de ontwrichting van de ladakhi leefwijze. Het authentieke agrarische familieleven staat al langer onder druk door de invloed van India, waar Ladakh een onderdeel van is. Zo heeft vrijwel iedereen TV waarop alleen indiase zenders te zien zijn, de bekende Bollywoordfilm zijn inmiddels favoriet. Ook worden er westerse films of series uitgezonden, die op geen enkele manier verbonden zijn met het leven in Ladakh. Ik zag de opluchting was er s‘avonds drie uur electriciteit was, dan konden ze TV kijken. Ik zag de spanning en irritatie als om 23 uur de electriciteit uitging en de film nog niet afgelopen was. Er is via de TV geen mogelijkheid de ladakhi cultuur uit te zenden, er is geen regionale TV.

De vervreemding onder jongeren is het grootst. Er is beter onderwijs, maar daarvoor gaan vrijwel alle jongeren tijdens het schooljaar naar andere regio’s in India, maken kennis met het moderne leven, vervreemden steeds meer van hun eigen familie en cultuur. Terug in Ladakh is er voor de meesten van hen geen werk, Waardoor ze of werkloos zijn en niet zelden weer wegtrekken naar andere delen van India om er te werken. Het familieleven fragmenteert, familiebanden verdwijnen en mensen, vooral jongeren vervreemden van hun familie en hun cultuur.

Ouderen vallen voor het eerst buiten de boot en hebben niet altijd familie meer die voor hen zorgt. Ladakhi maken de laatste decennia in een hoog tempo kennis met alle materiële geneugten van de westerse wereld, ook via India dat zelf wat dit betreft in hoog tempo verandert. Veel producten, waar men eerder geen behoefte aan had worden in de hoofdstad Leh en ook steeds meer in de dorpen verkocht. Baby’s werden vroeger met boter ingewreven om hun huid niet uit te laten drogen, een natuurlijke manier en er was nooit tekort aan boter. Nu komen daar de zalfjes en de speciale babyproducten voor in de plek. Er is steeds meer geld nodig, dat in de deels zelfvoorzienende agrarische dorpen minder aanwezig en nodig was. Dat betekent dat mensen steeds meer om een andere reden moeten gaan werken, nl. om geld te verdienen. Daardoor gaan veel jongeren naar de stad, in het dorp is immers “niets” te doen.

Goedkope indiaase arbeidskrachten verdrijven de onderlinge burenhulp in de dorpen bijv. bij het bouwen van huizen en onderlinge hulp bij het werken op het land. De gezamenlijkheid binnen de lokale gemeenschap brokkelt af. Concurrentie en agressie duiken op, er ontstaan de laatste jaren voor het eerst conflicten waar men eerder vreedzaam beurtelings gebruik maakte van de water irrigatiesystemen. De Indiase staat verspreidt goedkope rantsoenen witte rijst en suiker onder de bevolking, producten waar nooit behoefte aan is geweest en die eigen producten die op het land worden verbouwd verdrijven. De voeding verslechtert.

Geld verdienen wordt steeds belangrijker om mee te gaan met de westerse materiële leefstijl, de boeddhistische waarden en leefstijl komen steeds meer onder druk te staan. Ook het zien van bepaalde luxe producten van de toeristen dragen hieraan bij. De leefstijl van toeristen wordt tot voorbeeld voor de ladakhi jongeren om na te streven met alle gevolgen van dien. Modernisering is niet tegen te gaan maar de fase waarin de ladakhi maatschappij zich bevond en het hoge tempo van veranderingen plus de hoeveelheid van moderne invloeden waren de afgelopen jaren niet bij te benen. Er was veel te weinig tijd voor de ladakhi om zich te bezinnen, te bedenken hoe ze deze ontwikkelingen zinvol konden integreren in hun gemeenschappen en families. Het overkwam hen en ze hadden niet meteen een antwoord.

Perspectief

De laatste jaren ontstaan er ook in Ladakh projecten die deze ontwikkeling willen keren. Die een balans zoeken tussen de modernisering die niet te keren valt en de manier om de waardevolle aspecten van de leefwijze van families en dorpsgemeenschappen te behouden. Speciale kassen op zonne-energie die het korte groeiseizoen in Ladakh wat kunnen verlengen zijn daar een voorbeeld van. Andere voorbeelden zijn educatieve projecten voor jongeren, nieuwe initiatieven op het gebied van ouderen- en gehandicapten zorg, de inschakeling van toeristen bij hulpprojecten, kleinschalige toeristische initiatieven.

Actueel

Verantwoord Maatschappelijk Ondernemen: onderzoek  en hulpproject in Ladakh

In de zomer van 2010 heb ik onderzoek gedaan in Ladakh, in het Himalaya gebied in Noord-India, naar de cultuur en leefomstandigheden van de Ladakhi en Tibetanen. Ook heb ik samen met een Ladakhi familie een kleinschalig toeristisch project opgezet. Begin augustus 2010 kwam ik onverwacht in een overstroming terecht.  Klik verder door voor een verslag met foto's.

> Verblijf in het Ladakhi dorpje Stakna
  
> Project 'Het oude huis' in Stakna

> Verblijf bij Tibetaanse vluchtelingen in Nyoma-Changtang
  
> De "vergeten" overstroming in Ladakh